Maar gezondheid verliest! De uitzondering binnen de tabakswet voor de kleine horeca blijft bestaan. Dat is slecht nieuws voor veel werknemers in de horeca en voor bezoekers van de horeca die nu nog vaak in de rook staan. Het signaal dat roken hoort bij uitgaan blijven we zo aan onze kinderen meegeven.  Internationaal is er brede consensus dat een algeheel rookverbod in de horeca vanzelfsprekend is, gezien de grote schade die meeroken aanricht. Met de keuze van het demissionaire kabinet loopt Nederland hierin achter en biedt de horeca nu aan veel werknemers en bezoekers in de horeca geen veilige omgeving. We vertrouwen er op dat een nieuw kabinet wel een gezonder beleid neerzet, durft te kiezen voor een consequent rookverbod in de horeca en zich niet laat intimideren door de tabaksindustrie.

STIVORO betreurt deze uitspraak ten zeerste, omdat het de indruk wekt dat de Nederlandse staat correct heeft gehandeld. Dat is misschien alleen op juridische gronden. Voor de gezondheid betekenen de keuzes van het demissionaire kabinet op het rookdossier vrijwel allemaal een grotere bedreiging:
-    Wettelijke uitzondering op rookverbod kleine horeca
-    Stopzetten vergoeding voor medicinale ondersteuning bij stoppen met roken
-    Stopzetten voorlichtingscampagnes
-    Afbraak van kennisniveau en kennisinfrastructuur door herverdeling en vermindering van activiteiten in tabaksontmoediging

Dit doen zij samen met de STIVORO, Stichting Voor een Rookvrije Toekomst.



De apotheker geeft advies bij hoest- en ademhalingsklachten, hooikoorts en het eventuele risico op de longaandoening COPD. Ook laten de apothekers in deze week extra zien wat ze kunnen doen voor mensen die willen of moeten stoppen met roken. Hoewel in 2011 nog 24% van de Nederlandse bevolking dagelijks rookte, sterven jaarlijks in Nederland nog minstens 20.000 mensen aan de directe gevolgen van roken.

Gezondheid en jeugd

Vooral jongeren zijn gevoelig voor stevige prijsverhogingen. Bovendien is de prijs van sigaretten vaak reden om te stoppen met roken. Een verhoging van tenminste 10% heeft effect op de consumptie en daarmee op de volksgezondheid. Dat adviseert de WHO op basis van onderzoek naar de prijs van tabak. Dit komt in Nederland neer op tenminste 50 cent per pakje. Prijsverhogingen in kleine stapjes worden door de industrie gemakkelijk teniet gedaan door de hoeveel tabak in een pakje shag te verminderen en kleine stapjes worden door de rokers nauwelijks gevoeld. Forse prijsverhogingen raken de tabaksindustrie echter direct in de portemonnee.

Smokkel

De tabakslobby heeft er alle belang bij de accijnsverhoging tegen te werken. Zij probeert al jaren  een koppeling te leggen tussen prijsverhoging en illegale handel en criminaliteit. Uit onderzoek dat landen met elkaar vergelijkt, blijkt echter dat illegale handel in tabak meer te maken heeft met criminaliteit, corruptie en handhaving in een land.  De Nederlandse douane en FIOD zijn juist uiterst alert op smokkel en illegale handel in tabak.

Economische gevolgen

Inmiddels hebben woordvoerders van de tabaksindustrie ook al gewaarschuwd voor de negatieve gevolgen voor de economie en de  werkgelegenheid als roken duurder wordt. Maar de cijfers kloppen niet. Argument is steevast dat de detailhandel in de grensstreek wordt getroffen.  Maar dat effect is minimaal en bovendien weegt het niet op tegen de gezondheidswinst die we in Nederland boeken.

Naleving Tabakswet

De Alliantie Nederland Rookvrij! is blij met dit voorstel, dat steun krijgt van de meerderheid in de Tweede Kamer. Hopelijk geeft deze Kamermeerderheid het Nederlandse Tabaksbeleid weer de vooraanstaande rol die het een aantal jaren geleden nog had. Internationaal is Nederland achteropgeraakt bij het invoeren en handhaven van tabaksontmoedigingsbeleid. Met het handhaven van een geheel rookvrije horeca, vermelding van toevoegingen op tabaksproducten en het tonen van afbeeldingen van de gevolgen van roken op de pakjes zou Nederland zich weer aansluiten bij de Europese afspraken en ontwikkelingen op dit terrein.

Astma Fonds, KWF Kankerbestrijding, Hartstichting en het Partnership Stop met Roken – verenigd in de Alliantie Nederland Rookvrij! – pleiten voor een jaarlijkse stijging van de prijs van tabak met minimaal € 0,50. Een maatregel die niet alleen goed is voor de schatkist, maar óók voor de volksgezondheid.

Alliantie Nederland Rookvrij!

Thuis meeroken
Bijna één op de vijf basisschool kinderen (18%) en één op de twintig kinderen tot 4 jaar (5%) zit thuis in de rook van hun ouders of hun bezoek. Bij de pubers rookt zelfs meer dan een kwart thuis mee (27%). Dit meeroken door kinderen is ernstig, omdat meeroken bij baby’s leidt tot grotere kans op wiegendood en bij baby’s en oudere kinderen op luchtweginfecties, piepende ademhaling, middenoorontsteking, verminderde longfunctie en hersenvliesontsteking. Bij oudere kinderen is er bovendien een grotere kans om later zelf te gaan roken. De cijfers blijken uit de themapublicatie Meeroken bij kinderen van 0 tot en met 18 jaar 2008-2011. De data van dit onderzoek zijn in opdracht van STIVORO verzameld door TNS NIPO als onderdeel van het Continu Onderzoek Rookgewoonten.  

Meeroken op andere plekken
 Op andere locaties zitten ook nog veel kinderen in de rook. Bijna de helft (48%) van de volwassenen was afgelopen jaar samen met hun kind in rokerige omgevingen buiten het eigen huis. Dit is wel gedaald sinds 2008 (het jaar van de invoering van de rookvrije horeca), toen nog bijna twee derde (64%) samen met hun kind in rokerige omgevingen kwam. Lies van Gennip, directeur van STIVORO: “Een volledig rookvrije horeca vermindert het meeroken buitenshuis. Bovendien blijkt uit recent onderzoek1 dat een rookverbod rokers ook stimuleert om hun eigen huis rookvrij te maken. Daarnaast kan het helpen om mensen te stimuleren niet meer in de auto te roken in het bijzijn van kinderen”  

Nieuwe interventie `Rookvrij Opgroeien´
Zorgverleners kunnen nu naast ouders van baby’s, peuters en kleuters ook ouders van schoolgaande kinderen voorlichten over de schade van meeroken. STIVORO heeft haar succesvolle voorlichtingsprogramma ‘Rookvrij Opgroeien’ deze maand uitgebreid naar de jeugdgezondheidszorg vanaf 4 jaar. Er is extra voorlichtingsmateriaal beschikbaar en er is een nieuwe online interventie voor rokende ouders ontwikkeld www.rookvrijopgroeien.nl  Lies van Gennip: “Sinds de start van het voorlichtingsprogramma ‘Rookvrij Opgroeien’ ook wel bekend onder de naam ‘Roken? Niet waar de kleine bij is’, is het roken in huis bij baby’s, peuters en kleuters behoorlijk gedaald. We hopen deze daling nu ook te bereiken bij schoolgaande kinderen.”

Wereldwijd hebben 168 landen het WHO-verdrag ondertekend waarin beoogd wordt de tabaks-consumptie terug te dringen. Nederland zette in 2005 haar handtekening en heeft zich juridisch gebonden aan het uitvoeren van de maatregelen.

Schaduwrapport                                                                                                               Eenmaal in de twee jaar rapporteert de overheid hoe het staat met de maatregelen in het kader van het WHO-verdrag inzake tabaksontmoediging (Framework Convention on Tobacco Control (FCTC). Het vandaag aangeboden  schaduwrapport heeft de laatste overheidsrapportage als uitgangspunt genomen en onderzocht op welke punten Nederland voldoet aan haar verplichtingen en welke niet. Vergeleken met andere Europese landen doen we het niet goed. Nederland neemt slechts een 13e plaats in. Naast  ‘De Schaduwminister van VWS’ namen ook de Kamerleden Voortman (GL), Van Gerven (SP), Joldersma (CDA), Wiegman (CU), Dijkstra (D66) en Van der Staaij (SGP) het rapport in ontvangst.

Ontbrekende en verslechterde maatregelen
Nederland komt afspraken niet na. Zo vindt er regelmatig overleg plaats tussen de overheid en de tabaksindustrie, terwijl het WHO-verdrag zegt dat landen beschermd moeten worden tegen deze invloed. Ook zijn waarschuwingen op verpakkingen en etikettering van tabak niet genoeg doorgevoerd. Tabaksfabrikanten voegen ingrediënten toe om het product aantrekkelijker en verslavender te maken. En deze informatie is nog steeds niet openbaar. Accijnzen zijn relatief laag en er zijn geen campagnes om aandacht te vragen voor gezondheidsrisico’s van roken en meeroken. En door uitzonderingen op het rookverbod voor kleine horecagelegenheden gaat Nederland als enige land in de wereld een stap achteruit in plaats van vooruit. Nadat de overheid in 2012 de vergoeding ‘stoppen met roken’ uit het basispakket van de zorgverzekeraars heeft gehaald, zet Nederland een grote stap terug in de richtlijn ‘behandeling van tabaksverslaving’.

Alliantie Nederland Rookvrij!
De Alliantie Nederland Rookvrij! is een netwerk van samenwerkende partijen die een samenleving nastreeft waarin niemand meer (over)lijdt aan de gevolgen van tabaksgebruik. Dit wil de Alliantie realiseren door het op gang brengen van een maatschappelijke beweging, waarin tal van organisaties en mensen krachten bundelen voor hetzelfde doel: een effectief tabaksont-moedigingsbeleid, een groei van het aantal niet-rokers en meer rookvrije omgevingen.

Bijlagen:
-    FCTC Rapport ‘Dutch tobacco control: out of control? en samenvatting
-    2011 Scores of Dutch Government FCTC

Minder rokers en minder sigaretten
De laatste jaren was het percentage rokers stabiel rond de 28% maar in 2011 daalde het percentage rokers spectaculair naar 25%. Nooit eerder waren er in Nederland zo weinig rokers. De daling startte in het eerste kwartaal van 2011 en viel samen met de invoering van de vergoeding van stoppen-met-rokenprogramma’s vanuit de basiszorgverzekering. De daling in het percentage rokers doet zich zowel voor bij mannen (van 29% in 2010 naar 27%) als bij vrouwen (van 26% in 2010 naar 23%) en is zichtbaar bij hoger (van 20% in 2010 naar 18%) en lager opgeleiden (van 32% in 2010 naar 29%). Ondanks de daling, blijft de kloof tussen hoger en lager opgeleiden groot. Het verschil tussen beide groepen is meer dan 10%. Opmerkelijk is dat ook steeds minder rokers dagelijks roken. In 2001 rookte 25% van alle Nederlanders dagelijks, nu is dat nog slechts 19%. Ook het dagelijkse aantal gerookte sigaretten neemt steeds verder af. Tien jaar geleden rookte men gemiddeld 15,6 sigaretten per dag, nu zijn dat er 13,9.

Toekomst in gevaar
“Fantastische resultaten”, aldus Lies van Gennip. “Jarenlange inspanningen door middel van campagnes, de invoering van de rookvrije werkplek en rookvrije horeca, accijnsverhoging en de vergoeding van stopondersteuning in 2011 worden nu beloond met dit historische lage aantal rokers.” “Maar we zijn er nog niet”, waarschuwt van Gennip. “Stopondersteuning met behulp van medicijnen wordt vanaf 1 januari 2012 niet meer vergoed. Nu al zien we een grote terugval in het aantal rokers dat zich opgeeft voor bijvoorbeeld telefonische coaching. En STIVORO krijgt geen geld meer om campagnes te ontwikkelen om mensen te wijzen op de gevaren van roken. De tabakslobby krijgt van dit kabinet vrij spel en dat zou weleens kunnen leiden tot een toename van het aantal rokers.”

Onderzoek
Het Continu Onderzoek Rookgewoonten is het grootste onderzoek naar het rookgedrag van Nederlanders van 15 jaar en ouder. Jaarlijks worden zo’n 18.000 respondenten ondervraagd over hun rookgedrag. Achtergrondinformatie behorende bij dit persbericht is te vinden in de bijlage.

Van mei tot en met oktober 2011 is de campagne ‘Meer lol met self control’ uitgezet via meerdere kanalen. Zo zijn naast een eigen website (www.selfcontrol.nu) actiepagina’s ingezet op msn en Hyves en is een speciale site voor op de mobiele telefoon ontwikkeld (met posters op horecatoiletten die hiernaar verwezen). Kortom, jongeren werden opgezocht op die plekken waar zij zich regelmatig bevinden. Op deze plaatsen ging het over de gevolgen van de keuze om wel of niet (overmatig) te drinken, roken, blowen en vertelde de campagne op beeldende wijze dat de keuze om middelen te gebruiken bij jezelf ligt en niet bij je omgeving en dat je meer lol hebt als je meer controle over jezelf houdt! ‘Wij zijn verheugd dat onze crossmediale aanpak zich heeft uitbetaald en dat het ons gelukt is om via social media jongeren te bereiken met deze belangrijke gezondheidsboodschap’, aldus Lies van Gennip, directeur STIVORO.

Verhoogde kans op verslaving en gezondheidsschade

Middelengebruik is voor veel Nederlandse jongeren een normaal onderdeel van hun leefwereld. Door (overmatig) gebruik van deze middelen lopen jongeren een verhoogde kans op verslaving, gezondheidsschade, het ontwikkelen van leerachterstand en probleemgedrag. Middelengebruik hangt sterk samen met leeftijd. Op 12-jarige leeftijd wordt er nog nauwelijks gedronken, gerookt of geblowd, maar op 16-jarige leeftijd heeft 78%* de afgelopen vier weken gedronken (59%* is een binge drinker = en heeft dus meer dan vijf glazen gedronken in twee uur tijd), heeft 37%** afgelopen vier weken gerookt en 14%* afgelopen vier weken geblowd. Vaak worden jongeren door hun vrienden onder druk gezet om te gebruiken en vinden ze het lastig om vervolgens nee te zeggen tegen een biertje, sigaret of joint.

* Peilstationsonderzoek 2008 – Trimbos-instituut

‘It would be a matter of no little shame to a country that prides itself on a compassionate and inclusive ethos if its government were to abandon smokers to their fate’. Deze zin uit het vlammende betoog in een van ‘s werelds meest gezaghebbende medische tijdschriften, ‘The Lancet’, zegt eigenlijk alles. De door internationale en nationale gezondheidswetenschappers en – instituten ingezonden en ondertekende brief, die komende week wordt gepubliceerd, is verwoestend over het Nederlandse rookbeleid dat de aanpak van rookverslaving tot een minimum beperkt en daarmee rokers die willen stoppen aan hun lot over laat. Zo wordt er bijvoorbeeld geen geld meer uitgegeven aan anti-rookcampagnes – hoe succesvol deze ook zijn – en worden stoppen met rokenprogramma’s na een jaar alweer uit de basisverzekering gehaald. Bovendien wordt de VWS subsidie aan STIVORO – onafhankelijk expertisecentrum voor stoppen met roken vanaf 2013 volledig gestopt. Een meer dan kwalijke zaak, zo vinden de wetenschappers.

 

Om de inhoud van de brief nader toe te lichten en Tweede Kamerleden te overtuigen van het ongelijk van het kabinetsbeleid, zijn twee van de ondertekenaars (professor John Britton en professor Geoffrey Fong) woensdag 14 december via een webcast ‘live’ aanwezig tijdens een stevige perslunch. Professor John Britton is Directeur van het UK Centre of Tobacco control Studies (een netwerk van 9 universiteiten in Groot-Brittannië). Professor Geoffrey Fong is projectleider van het International Tobacco control Policy Evaluation Project dat wereldwijd de impact van tabaksontmoediging analyseert. Fong is tevens professor aan de University of Waterloo, Canada. Dr. Niels Chavannes, Associate Professor Public Health and Primary Care LUMC, bestuurslid van het Partnership Stop met Roken, overhandigt de brief aan de aanwezige Kamerleden.
Wij nodigen u van harte uit hierbij aanwezig te zijn. Het is mogelijk de aanwezige internationale wetenschappers Britton en Fong (via webcast), evenals Niels Chavannes en andere aanwezige leden van het Partnership, 1 op 1 te interviewen.

 

De brief is ondertekend door internationaal vermaarde epidemiologen, public health experts en deskundigen op het gebied van tabaksontmoediging . Hij is ook ondertekend door de directeuren van KWF Kankerbestrijding, het Astma Fonds en de Nederlandse Hartstichting, door respectievelijk Michel Rudolphie, Michael Rutgers en Hans Stam. De laatste tekende ook namens het European Heart Network.

 

Aanmelden
Aanmelden kan via Judith Kluin, j.kluin@bijlpr.nl of Esther Schuhmacher e.schuhmacher@bijlpr.nl. Ook voor meer informatie kunt u bij hen terecht. Tel. (010) 284 29 29

Bij bijzondere gelegenheden slaat bij ouders de twijfel wel eens toe en worden er uitzonderingen gemaakt op regels die normaal gelden. Ook voor kinderen zelf is het moeilijk om op feesten tegen anderen 'nee' te zeggen. Maar, voor kinderen in de groei is roken, drinken of blowen extra ongezond. Het kan zelfs hersenschade veroorzaken. Daarom geldt de regel: niet roken en blowen, en geen alcohol, ook niet met de feestdagen. En in elk geval niet onder de 16. Ouders staan sterker als ze consequent zijn en het hele jaar door dezelfde afspraken hebben over roken, drinken, blowen.

Gezond en veilig

Ook de veiligheid op straat is een thema. Rond de jaarwisseling gaan jongeren vaker de straat op. Onder invloed van alcohol lopen jongeren meer kans om in onveilige situaties te belanden. Want, als je drank gebruikt toon je eerder agressief gedrag. En als je gedronken hebt kun je eerder slachtoffer worden van geweld. Bij het afsteken van vuurwerk komen veel ongelukken voor doordat jongeren meer risico nemen. Ongelukken in het verkeer, vernieling en brandstichting rond de jaarwisseling gebeuren meestal onder invloed van alcohol.

Regionale activiteiten

De GGD en instellingen voor verslavingszorg organiseren de komende tijd ouderbijeenkomsten op scholen, verzorgen homeparty's voor ouders en geven advies op maat. Zij bieden ook de nodige hulp en informatie via folders en flyers. In een aantal gemeenten is intensief overleg met ouders over voorlichting in hokken en keten. Of werken ze mee aan de totstandkoming van een boekje geschreven door kinderen over alcoholgebruik vroeger en nu. Ook wordt de kennis van ouders getest via zogenaamde 'flessenpost' en kunnen ze mee doen aan interactief theater over opvoeding en middelengebruik.

De campagnesite www.hoepakjijdataan.nl biedt ouders concrete tips en informatie over hoe zij het gesprek aan kunnen gaan met hun kind en gratis een online cursus kunnen doen.  Er staan nu specifieke tips op de site over de feestdagen. Voorkom discussies tijdens het kerstdiner of de Nieuwjaarstoast en ga het gesprek nu aan!

Imago is een belangrijke factor bij beginnen met roken
Sommige jongeren beginnen met roken vanwege het - in hun ogen - positieve imago van roken. Daarom is het belangrijk dat niet-roken juist als ‘cool’ wordt gezien. STIVORO heeft op basis van cijfers uit de Roken Jeugdmonitor (RJM), het imago van niet-rokende jongeren tussen 2001 en 2011 in kaart gebracht. Aan jongeren is gevraagd of men niet-rokende leeftijdsgenoten ‘sterk’, ‘zelfverzekerd’, ‘sociaal’, ‘stoer’, ‘cool’, ‘aantrekkelijk’, ‘leuk’ of ‘aardig’ vindt op een schaal van 1-7. Van 2001 tot 2008 steeg het imago van niet-rokende jongeren significant, van score 5,1 in 2001, naar score 5,4 in 2008. Daarna stagneert de verbetering – in 2011 is de gemiddelde score lager (5,3) dan in 2008.

Het aantal jongeren dat niet-rokers ‘cool’ en ‘stoer’ vindt is in tien jaar tijd nog het sterkst gestegen van 49% naar 63%. Een flink aantal jongeren staat nog steeds neutraal of negatief tegenover niet-rokende jongeren, wat de kans groter maakt dat ze gaan roken. Uit eerder gepubliceerde data uit de RJM blijkt dat in 2011 één op de 4 brugklassers wel eens heeft gerookt. Een eerste aanraking met roken kan de start zijn van een levenslange verslaving. Kinderen raken veel sneller dan volwassenen verslaafd aan tabak -  90% van de volwassen rokers is begonnen voor zijn 15e jaar.

De omgeving bepaalt mede het imago van niet-roken
Niet-roken heeft een beter imago bij jongeren die vrienden hebben die positief tegen “niet roken” aankijken, en waar thuis niet wordt gerookt. Ook is er een positieve relatie tussen kennis die jongeren hebben over de gezondheidsgevolgen en het positieve beeld van niet-roken. Slechts 46% van de jongeren geeft aan dat hun vrienden niet-rokende jongeren cool en stoer vinden. Lies van Gennip, directeur van STIVORO: “Het is een voortdurende strijd om een tegenwicht te bieden tegen de tabaksindustrie. Die blijft jongeren verleiden om te gaan roken met smaakjes en hippe verpakkingen. Het is belangrijk om jongeren weerbaar te maken, en daarvoor is het belangrijk dat jongeren weten wat roken doet en niet-roken ‘cool’ vinden. Hun ouders kunnen daarbij helpen. Gerichte crossmediale campagnes zijn noodzakelijk als tegenwicht en helpen om ouders en kinderen bewust te maken van de schade en het belang rookvrij te blijven.”

Het budget voor voorlichting over de schade door tabak is de laatste jaren gestaag gedaald en vanaf 2012 stopt de overheid met alle campagnes. De aankomende jaarwisseling zal voor het eerst sinds vele jaren geen campagne door STIVORO gevoerd worden. Volgens de plannen van dit kabinet, zal in 2014 nog 9% van het budget voor tabaksontmoediging beschikbaar zijn, vergeleken met het budget in 2003. In 2011 voert STIVORO in samenwerking met Trimbos nog de succesvolle crossmediale campagnes gericht op ouders http://www.hoepakjijdataan.nl/ en op jongeren om hen weerbaar te maken http://selfcontrol.nu/. Deze campagnes stoppen echter in 2012.

U vindt meer informatie in de Themapublicatie Imago van jongeren die niet roken 2001 - 2011.

Meest effectieve behandeling niet meer vergoed
Per 2012 zal een roker die wil stoppen met roken de gedragsmatige ondersteuning bij stoppen met roken, bijvoorbeeld een groepstraining, telefonische coaching of begeleiding van een praktijkondersteuner, nog wel vergoed krijgen vanuit de basisverzekering. Als aanvullend nicotinevervangers of medicatie aanbevolen worden, zal de roker zelf moeten opdraaien voor die kosten. Volgens de zorgmodule is de combinatie van gedragsmatige en zogenaamde farmacologische ondersteuning, het zogenaamde stoppen-met-rokenprogramma, de meest effectieve behandeling. Lies van Gennip: “Op deze manier wordt de meest effectieve behandeling om te stoppen met roken, eigenlijk aan patiënten onthouden. Dat vind ik jammer”.

Onnodige mensenlevens
Doordat dit kabinet campagnes stopt en stoppen met roken programma’s uit de basisverzekering haalt zullen 600 extra Nederlanders onnodig overlijden aan de gevolgen van roken. Bovendien laat dit kabinet kansen liggen voor effectief beleid om tabaksdoden te voorkómen. Al zou de minister alleen kosteloze effectieve maatregelen invoeren, zoals accijnsverhoging, plaatjes op de pakjes en een verbod op sigarettenautomaten, dan kunnen tot en met 2020 bijna 3.500 mensenlevens worden gered. Bij het voeren van actief beleid conform internationale verdragen, zijn in diezelfde periode bijna 5.000 mensenlevens te redden. Ter vergelijking, voor het terugdringen van een paar verkeersdoden per jaar, investeert het kabinet al jarenlang in de effectieve BOB-campagne. “Het terugdringen van de gevolgen van roken, de grootste vermijdbare veroorzaker van ziekte en vroegtijdige sterfte,heeft kennelijk geen prioriteit. In tegendeel, door de genomen besluiten zullen meer rokers onnodig komen te overlijden”, aldus Lies van Gennip, directeur van STIVORO, het expertisecentrum tabakspreventie en –verslaving. Ze vervolgt: “Het huidige kabinetsbeleid is alleen maar gunstig voor de tabaksindustrie, maar zet de komende jaren wel 600 mensenlevens op het spel. Het lijkt alsof deze levens minder waard zijn dan andere belangen (…)”, aldus Lies van Gennip.

Berekende scenario’s
Het SimSmoke simulatiemodel bevat zeven maatregelen: accijnsverhoging, rookverboden, campagnes, marketingverboden, gezondheidswaarschuwingen op pakjes, verkoopverboden gericht op jongeren en stoppen-met-rokenondersteuning. Deze effectief bewezen maatregelen zijn opgenomen in het Kaderverdrag tabak van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Nederland heeft dit verdrag in 2005 ondertekend.
Voor de doorberekening van het kabinetsbeleid is uitgegaan van vier scenario’s waarbij gekeken is naar het percentage rokers en het aantal tabaksdoden tot en met 2020.

1. Tabaksbeleid conform 2011 (wel campagnes en vergoeding stoppen met roken en een uitzondering op het rookverbod in de horeca)
2. Tabaksbeleid van Minister Schippers (geen campagnes en vergoeding, en een uitzondering op het rookverbod in de horeca)
3. Kosteloze effectieve maatregelen (wel accijnsverhoging, volledig rookvrije horeca, wel plaatjes op pakjes, wel verbod sigarettenautomaten, wel marketingverboden)
4. Effectieve maatregelen conform het WHO Kaderverdrag (wel campagnes, wel accijnsverhoging, volledig rookvrije horeca, wel plaatjes op pakjes, wel verbod sigarettenautomaten, wel marketingverboden)

Over het SimSmoke simulatiemodel

Het SimSmoke simulatiemodel is in 1998 ontwikkeld door de Universiteit van Baltimore om de effecten van tabaksbeleid in de Verenigde Staten te modelleren. Sindsdien zijn er voor 35 landen landspecifieke modellen ontwikkeld, waarmee betrouwbare voorspellingen kunnen worden gedaan. Op basis van geboorte en sterfte in een land, hoeveel mensen beginnen of stoppen met roken en het tabaksbeleid kan het percentage rokers worden gemodelleerd. Het aantal tabaksdoden wordt vervolgens berekend op basis van het percentage rokers en de kans op vroegtijdig overlijden door roken. In Nederland wordt dit model sinds 2011 gebruikt door onderzoekers van STIVORO en de Universiteit Maastricht.

Download hier het rapport behorende bij dit bericht.

STIVORO bevordert al 35 jaar de gezondheid van rokers en niet-rokers, door het ontwikkelen en toepassen van kennis over tabaksgebruik en de verslaving. Dit doet STIVORO met wetenschappelijk onderzoek naar gevolgen van roken, informatie en advies over roken, meeroken en stoppen met roken, het trainen van professionals en door het bieden van effectieve behandelmethoden en stoppen-met-rokenondersteuning.

CAPHRI is een onderzoeksinstituut van de Universiteit Maastricht dat hoog kwalitatief onderzoek doet en onderwijs verzorgt op het gebied van innovatieve zorg. Het betreft hierbij de gehele zorgketen, van preventie tot herstel en vanuit de perspectieven van patiënten, professionals en de maatschappij, met als doel om te komen tot verbeteringen in volksgezondheid.

Ouders kunnen invloed uitoefenen op het voorkomen van roken, drinken en blowen door hun kinderen. Door regels te stellen, te praten met hun kind en hun kind weerbaar te maken. Juist op het moment dat ze de spannende overstap maken naar het voortgezet onderwijs. Via de campagne van het Trimbos-instituut en STIVORO ‘Uw kind en roken, drinken en blowen. Hoe pak jij dat aan?’ vertellen ouders hoe zij het aanpakken.

Om te beginnen moet je als ouder weten of je kind weleens heeft gedronken of gerookt. Veel ouders met kinderen in het voortgezet onderwijs (12 – 16 jaar) weten dat echter niet. Uit onderzoek blijkt dat hier nog een wereld te winnen is. Zo denken ouders dat hun kind ‘slechts’ 1 glas alcohol in het weekend drinkt, terwijl de kinderen zelf aangeven dat ze 5 glazen achterover slaan. Bij de vraag of ze ooit gerookt hebben, antwoordt 29% van de kinderen ja, terwijl slechts 12% van de ouders denkt dat hun kind ooit gerookt heeft. Het blowgedrag neemt toe vanaf 14 jaar. Van de 14-16-jarige kinderen die wel eens geblowd hebben, is slechts 1 op de 6 ouders hiervan op de hoogte.

Regels stellen, praten en weerbaar maken

“Als ouder heb je absoluut invloed op het drink- en rookgedrag van je kind. Praat met je kind over middelengebruik voordat het hiermee experimenteert. Want voor kinderen is het gebruik van genotmiddelen extra schadelijk, omdat ze nog volop in de groei zijn en de ontwikkeling van de hersenen verstoord kan raken. Stel duidelijke regels, pas deze toe en help je kind om nee te zeggen”, zegt René van der Most, hoofd programma Opvoeding en Educatie bij het Trimbos Instituut. “Met de vaak spannende overstap naar het voortgezet onderwijs nemen de verleidingen toe. Het is zaak om tijdig duidelijk te zijn over wat wel en wat niet mag. Zo weten kinderen waar ze aan toe zijn en maken ouders hun kind weerbaar, waardoor ze sterker in hun schoenen staan”, zegt Lies van Gennip, directeur van STIVORO.

Regionale voorlichtingsbijeenkomsten voor ouders

Op www.hoepakjijdataan.nl vinden ouders informatie en concrete tips, waaronder een videofilmpje over ‘groepsdruk’ in het voortgezet onderwijs. Op de site staan ook filmpjes waarin ouders vertellen hoe zij de gesprekken met hun kinderen hebben aangepakt. Van der Most: “Met deze filmpjes willen we de uitwisseling tussen ouders stimuleren. Want ouders kunnen elkaar helpen en inspireren’’.

Ook de GGD en instellingen voor verslavingszorg spelen een belangrijke rol in de campagne. Zij houden de komende tijd ouderbijeenkomsten op scholen, verzorgen homeparty's voor ouders en bieden ook de nodige hulp en informatie via onder andere folders en flyers.

Bron cijfers: HBSC 2009 (alcohol en cannabis), Roken Jeugd Monitor 2011 ( roken).

Vergoeding stoppen met roken
Sinds januari dit jaar kan een roker die met zijn tabaksverslaving wil breken, zijn behandeling via de zorgverzekeraar vergoed krijgen. Het stoppen-met-rokenprogramma biedt de mogelijkheid om de effectief bewezen gedragsmatige ondersteuning bij stoppen met roken door een professional aan te vullen met farmacologische middelen zoals pleisters en pillen. De vraag naar de behandeling van tabaksverslaving heeft sindsdien een vlucht genomen. Er is bijvoorbeeld veel belangstelling voor de groepscursus Pakje Kans die door verschillende organisaties in het land wordt aangeboden. Ook de vraag naar Telefonische Coaching van STIVORO blijft hoog.

 

Levensreddend
‘Uit diverse onderzoeken wisten we al dat de vergoeding van stoppen met roken een effectieve maatregel is om het aantal rokers en de schade door tabak terug te dringen. Zo’n groot effect overtreft alle verwachting”,aldus Van Gennip. Jaarlijks sterven in Nederland bijna 20.000 mensen aan de gevolgen van roken1. Nederland staat in de top 5 van landen waar de meeste vrouwen overlijden aan de gevolgen van longkanker. Goede stoppen met roken ondersteuning kan de komende 30 jaar ruim 37.000 levens redden.2 Van Gennip vervolgt: ‘Het is des te opmerkelijker dat de overheid heeft besloten deze maatregel per 2012 weer terug te draaien’. De stoppen-met-rokenprogramma’s worden straks niet meer vergoed. Effectief bewezen gedragsmatige ondersteuning blijft nog wel in het basispakket.

 

Achtergrond
Bijlage: overzicht percentage rokers afgelopen jaren per kwartaal

1. STIVORO jaarverslag 2009/2010
2. Levi et al, 2011 SimSmoke

Ongeveer de helft van alle rokers in Nederland rookt wel eens shag (46%). Onder laag opgeleide rokers is dit twee keer zoveel (63%) als onder de hoog opgeleide rokers (31%). Vooral bij jongere rokers (15 tot en met 24 jaar) namen deze verschillen toe tussen 2001 en 2010. Het percentage shagrokers onder laag opgeleide jonge rokers daalde in die periode met 15% naar 44% en bij hoog opgeleide jonge rokers met 22% naar 20%.

 

Shag heeft een hoger teerniveau dan sigaretten door het ontbreken van een filter. Recent onderzoek1,2 laat zien dat dit ervoor zorgt dat shag roken gevaarlijker is dan sigaretten roken. “Het is al lang bekend dat het roken van sigaretten schadelijk is voor de gezondheid, maar onlangs is gebleken dat shag roken zelfs nog vaker longkanker en dna-schade veroorzaakt dan sigaretten roken”, aldus Lies van Gennip, directeur van STIVORO, het expertisecentrum voor tabakspreventie. “Veel mensen roken shag omdat dit goedkoper is dan sigaretten, maar zij weten onvoldoende over de effecten op hun gezondheid. Zo draagt dit prijsverschil tussen shag en sigaretten direct bij aan gezondheidsverschillen tussen hoger en lager opgeleiden.”

 

Lager opgeleide rokers roken waarschijnlijk vaker shag omdat ze minder geld te besteden hebben en shag goedkoper is dan sigaretten. Een verhoging van de accijnzen op shag, zodat shag niet langer goedkoper is dan sigaretten zou dit mogelijk kunnen tegengaan. Wanneer de accijnsdruk van shag en sigaretten gelijk is, is het minder verleidelijk om over te stappen naar goedkopere tabaksproducten. Onderzoek heeft uitgewezen dat een accijnsverhoging de meest effectieve maatregel is in het terugdringen van roken. Dit geldt zeker voor roken onder laag opgeleiden.

 

Lees hier een aanvullende reactie van STIVORO nav deze themapublicatie op de Gezondheidsnota van het kabinet.

De themapublicatie is te downloaden via www.stivoro.nl/themapublicaties

TNS NIPO onderzoekt in opdracht van STIVORO al ruim 35 jaar het aantal rokers gedurende het hele jaar. Dat gebeurt door mensen te bevragen over hun rookgedrag. Vanaf 2004 is het percentage rokers blijven hangen rond de 28%. De cijfers over het eerste kwartaal van 2011 laten echter een geweldige en significante daling zien. De enige verandering die dit kwartaal is opgetreden en deze daling mogelijk kan verklaren is de opname van stoppen-met-rokenprogramma’s in het basispakket vanaf 1 januari. Die opname is begeleid door een grote voorlichtingscampagne rond de jaarwisseling die mede gefinancierd werd door KWF Kankerbestrijding. Het lijkt erop dat de vergoeding van de stoppen-met-rokenprogramma’s en de gevoerde campagne zeer effectief zijn in het helpen van rokers om van hun verslaving af te komen.

 

Meer vraag
Bovenstaand vermoeden wordt bevestigd door een toename van het gebruik van stoppen-met-rokenprogramma’s. Het gebruik van Telefonische Coaching door STIVORO is bijvoorbeeld meer dan vertienvoudigd in de eerste 5 maanden van dit jaar. STIVORO merkt dat vooral mensen met aan roken gerelateerde aandoeningen of chronische ziekten zoals COPD behandeld willen worden. Indien het stoppen-met-rokenprogramma niet meer vergoed wordt zullen chronisch zieke mensen met een kleine beurs uitgesloten worden van deze hulp. Dr Savitri Ritoe, hoofd behandelcentrum STIVORO: “Het zijn vooral mensen die al jaren roken en al vaak hebben geprobeerd om te stoppen, die dit jaar deze kans aangrijpen om van hun verslaving af te komen. De vraag was veel hoger dan we hadden verwacht en we hadden zelfs te maken met wachtlijsten. Gelukkig hebben we binnenkort geen lange wachttijd meer voor het programma. Het stopzetten van de vergoeding zal leiden tot minder stoppers en dus meer ziekte en sterfte.” Recent werd in Europees onderzoek berekend dat vergoeding van stoppen met roken in Nederland 37.000 mensenlevens kan besparen, over een periode van 30 jaar (Levi e.a., mei 2011).

Bijlage

TNS NIPO onderzoekt jaarlijks het aantal rokers gedurende het jaar. Dat gebeurt door gedurende het jaar mensen te bevragen over hun rookgedrag. Vanaf 2004 is het aantal percentage rokers blijven hangen rond de 28%. In onderstaande tabel en grafiek zijn de resultaten door de jaren opgenomen alsmede de aanzienlijke daling van het eerste kwartaal 2011.

U kunt de bijlage hier downloaden.

Na het uitbrengen van de gezondheidsnota ontving STIVORO een brief van VWS over de financiële gevolgen voor de instellingssubsidie en tabaksontmoediging. Daarin werd medegedeeld dat de subsidie voor STIVORO  in 2012 met 5%, in 2013 met 25% en in 2014 met 50% zal worden gekort. De consequenties voor de projectsubsidies voor tabaksontmoediging werden daarin niet vermeld. In een toelichtend gesprek met het ministerie van VWS, bleek dat VWS alle subsidies voor tabaksontmoediging die nu voor STIVORO beschikbaar zijn per 2013 stop zal zetten. De subsidie voor evidence based projecten voor tabaksontmoediging brengt VWS per 2013 onder bij het Trimbos Instituut. Het is de bedoeling dat deze evidence based programma’s onderdeel worden van programma’s voor “middelengebruik” die nog nader gedefinieerd moeten worden.

 

91% minder voor tabaksontmoediging in 11 jaar
STIVORO ontvangt in 2011 2,7 miljoen euro aan VWS subsidie voor het invullen van het tabaksontmoedigingsbeleid. Dit is bestemd voor publieksvoorlichting, monitoring, projecten in de gezondheidszorg en het in stand houden van expertise op de peilers preventie van jeugdroken, voorkomen van meeroken en ondersteuning bij stoppen met roken.
Daarnaast stopt VWS vanaf 2012 de financiering van voorlichtingscampagnes. Op die campagnes was de afgelopen jaren al bezuinigd. STIVORO ontvangt hiervoor in 2011 nog 1,3 miljoen euro.
Totaal bezuinigt de overheid in 2014 ten opzichte van 2011 maar liefst 65% op tabaksontmoediging, nog los van de bezuiniging op de vergoeding van stoppen met roken programma’s. Als we de bezuinigingen ten opzichte van eerdere jaren beschouwen, is de korting nog dramatischer. In 2003 investeerde de overheid nog 14,7 miljoen euro voor tabaksontmoediging. Daar blijft in 2014 nog maar 9% van over.
STIVORO concludeert dat het "speerpunt roken" in de gezondheidsnota geen enkele betekenis heeft.

 

Disproportioneel
Natuurlijk realiseert STIVORO zich dat in deze tijd heel veel bezuinigd moet worden. Daaraan wil STIVORO ook een bijdrage leveren. STIVORO werkt al jaren samen met het Trimbos Instituut in bijvoorbeeld schoolprogramma’s en campagnes. Beide organisaties willen investeren om nog intensiever samen te werken. Maar wat er nu gebeurt, is disproportioneel en breekt niet alleen effectieve programma’s af, maar ook nog eens de kennisinfrastructuur waarbinnen die programma’s ontwikkeld worden. Deze bezuinigingen leiden juist tot extra kosten in de zorg, houden de kosten van de gezondheidszorg hoog doordat het chronische ziekten niet aanpakt en kosten het bedrijfsleven miljarden door verlies aan arbeidsproductiviteit. Pennywise and poundfoolish en vooral kapitaalvernietiging, van wat in 36 jaar tijd samen met gezondheidsfondsen is opgebouwd.

 

De toelichting op het persbericht is hier te downloaden.

Het SimSmoke rapport waaruit blijkt dat er 144.000 mensenlevens te redden zijn is hier te downloaden.

Cijfers laten zien dat veel kinderen tussen de 12 en 14 jaar beginnen met roken en drinken. Als ze vijftien zijn steekt 31% regelmatig een sigaret op, drinkt 60% regelmatig alcohol en blowt 10% van de jongeren. “Daar kun je als ouders iets aan doen. Praat met je kind over middelengebruik voordat het hiermee experimenteert.
Stel vervolgens duidelijke regels, pas deze toe en help je kind om nee te zeggen”, zegt René van der Most, hoofd programma Opvoeding en Educatie bij het Trimbos Instituut.

 

Verschil in beleving
Veel ouders beleven gesprekken over roken, drinken, blowen anders dan de kinderen zelf. 61% van de ouders zegt dus dat hun kind zeker geen alcohol mag drinken, maar slechts 35% van de jongeren (12 tot 16 jaar) geeft aan dat ouders die regel ook echt toepassen. Ook als het gaat om roken is er een ‘gat’. Zo vindt 77% van de ouders het niet goed dat hun kind rookt, maar 65% van de kinderen (14-jarigen) geeft aan dat hun ouders die regel ook echt hanteren. “Zeker met de ‘verleidelijke’ zomervakantie voor de deur, is het zaak om tijdig en openhartig te praten en regels te stellen. Dan weten kinderen waar ze aan toe zijn”, zegt Lies van Gennip, directeur van STIVORO.

 

Campagne richt zich op ‘kwetsbare momenten’
Juist de zomervakantie is uitgekozen als startmoment voor de campagne, omdat dit een zogenoemd kwetsbaar of risicomoment is: de kans is op zulke momenten groter dat kinderen beginnen met roken, drinken en blowen. Niet voor niets richt de campagne zich op nog meer ‘kwetsbare momenten’, zoals de overgang naar de middelbare school, en de feestdagen.
De campagnesite www.hoepakjijdataan.nl biedt concrete tips en informatie over roken, drinken, blowen en opvoeding. Ook kunnen ouders ervaringsverhalen van andere ouders lezen en een filmpje bekijken waarin een gesprek is te zien tussen ouder en kind over het weerstaan van verleidingen.

 

Bronnen
HBSC 2009, (alcohol en cannabis)
Roken Jeugd Monitor 2010, TNS NIPO ( roken)

Mensenlevens
Het Partnership is blij dat de vorige minister van Volksgezondheid heeft besloten om de behandeling van tabaksverslaving te vergoeden via het basispakket. Stoppen met roken is een goede investering van middelen vanwege de lage kosten en de grote effecten voor de volksgezondheid. Een aanzienlijk deel van de kosten voor de gezondheidszorg zijn het gevolg van tabaksgebruik. Het is echter nooit te laat om te stoppen want stoppen met roken levert gezondheidswinst op elke leeftijd op. De vergoeding haalt een drempel voor rokers die willen stoppen weg en geeft ze de keuze om bij hun stoppoging ondersteuning te gebruiken. ‘Stoppen-met-rokenprogramma’s kunnen de komende dertig jaar bijna 38.000 levens redden dus de vergoeding ervan is een van de beste beslissingen die onlangs genomen is. Als minister Schippers besluit de vergoeding weer uit het pakket te halen, dan zet ze levens op het spel’, aldus van Schayck, die de Gerbera Award namens het Partnership trots in ontvangst nam en zich zal blijven inzetten voor de vergoeding.

 

Dubbele beloning
Het Partnership, waarin organisaties uit de zorg zijn verenigd, maakt zich al sinds 2001 sterk voor de vergoeding van tabaksverslaving en stond aan de basis van het eerste Nederlandse onderzoek naar de effecten van vergoeding. Dit zogenaamde ‘Friesland experiment’ is in 2002 uitgevoerd door onderzoeksinstituut CAPHRI van de Universiteit Maastricht in samenwerking met zorgverzekeraar de Friesland en GGD Fryslân. Van Schayck was daar destijds onderzoeksbegeleider van.
Lies van Gennip, directeur van STIVORO was verheugd om de award aan Van Schayck te kunnen overhandigen: ‘De jarenlange inzet van het Partnership is dit jaar beloond, en dat resultaat maakt het Partnership de winnaar van de Gerbera Award 2011.’

 

Bron 38.000 levens te redden door stoppen-met-rokenprogramma's: Levy, D. et al, SimSmoke Netherlands, 2011

Gemeenten nemen landelijke taken niet over

Al jaren is jeugdpreventie één van de belangrijke peilers van het landelijke tabaksontmoedigingsbeleid, naast beschermen tegen meeroken en ondersteuning aan mensen die willen stoppen. Volgens de Gezondheidsnota, die vandaag is uitgebracht, is dit voor de landelijke overheid geen prioriteit en wil de Minister dit beleid vooral gaan neerleggen bij gemeenten. De nieuwe cijfers laten zien dat regionale en lokale partijen landelijk beleid niet zomaar overnemen. Tot het schooljaar 2010-2011 werd Actie Tegengif , een effectieve methode om roken onder jeugd tegen te gaan, landelijk georganiseerd. Vanaf 2010-2011 is dat gestopt en werd ervan uitgegaan dat gemeenten die promotie voortaan zouden organiseren. De nieuwe cijfers laten zien dat drie op de vijf scholen die de actie uitvoerden, er dit schooljaar mee is gestopt. De voornaamste reden voor het stoppen was voor deze scholen dat het landelijk en lokaal niet werd aangeboden.

 

Kennis neemt af

Tegelijkertijd blijkt ook dat de kennis over de schade van meeroken onder jongeren in het Voortgezet onderwijs (VO) tussen 2008 en 2010 van 49% naar 35% is gedaald. Onder jongeren uit het Beroepsonderwijs (BO) is die kennis gelijk gebleven. Deze cijfers komen uit de jaarlijkse Roken Jeugd Monitor 2010 die TNS NIPO voor STIVORO uitvoert onder zo’n 4500 jongeren.
“Het is een zorgelijke ontwikkeling dat voorlichting over de gevaren van roken minder prioriteit krijgt op VO scholen”, aldus Lies van Gennip, directeur van STIVORO, het kenniscentrum tabakspreventie. “Zeker als je tegelijkertijd weet dat de kennis over de schade door roken en meeroken bij de VO jeugd achteruit gaat. Hoe jonger kinderen experimenteren met roken, hoe groter de kans dat ze verslaafd raken. Daarom is het belangrijk dat scholen blijven voorlichten over de schade van roken en meeroken.” Om kinderen weerbaar te maken tegen de verleidingen van tabak, is kennis over de schade en het verslavende karakter van het product erg belangrijk.

 

Rookvrije schoolpleinen
De Gezondheidsnota geeft weer dat in 2008 een derde van de schoolpleinen in het voortgezet onderwijs rookvrij was. De nieuwste cijfers over 2011 geven aan dat nu nog maar een op de vijf (21%) schoolpleinen in het Voortgezet onderwijs geheel rookvrij is. In januari heeft de Minister tijdens een debat in de Tweede Kamer toegezegd zich te zullen inzetten om met haar collega van OCW schoolpleinen rookvrij te maken. Uit de Gezondheidsnota blijkt dat de Minister ernaar streeft dat meer schoolpleinen rookvrij worden, doch dat een landelijk rookverbod op schoolpleinen in Nederland nog niet haalbaar is. In België is al in 2008 bij wet geregeld dat schoolpleinen rookvrij zijn, omdat het zien roken op scholen jongeren verleidt om zelf te gaan roken.

 

Bronnen:

Rookvrije scholen 2011, TNS NIPO in opdracht van STIVORO
Roken Jeugd Monitor 2010, TNS NIPO in opdracht van STIVORO